Vi khuẩn lam, thường được gọi là tảo lam, là vi khuẩn quang hợp. Một số có thể cố định nitơ, và một số đợt nở hoa tạo độc tố có hại cho người, động vật. Không phải mọi đợt vi khuẩn lam nở hoa đều sinh độc tố; màu sắc hoặc hình thức riêng lẻ không xác định nồng độ độc tố.
Tác động sức khỏe và đường phơi nhiễm
Phơi nhiễm độc tố vi khuẩn lam có thể gây nhiều tác động bất lợi cho sức khỏe, tùy thuộc loại độc tố cụ thể và hình thức tiếp xúc với nước hoặc các hoạt động liên quan đến nước. Các triệu chứng ở người có thể bao gồm:
- Kích ứng da
- Đau quặn bụng, nôn và buồn nôn
- Tiêu chảy
- Ho hoặc kích ứng hô hấp sau phơi nhiễm aerosol
- Đau họng hoặc đau đầu tùy mức phơi nhiễm
- Kích ứng mắt hoặc mũi sau tiếp xúc
- Tổn thương gan
Phơi nhiễm có thể xảy ra khi nuốt nước nhiễm bẩn, tiếp xúc da hoặc hít giọt nước. Váng bề mặt có thể tập trung vi khuẩn lam và độc tố nên cần tránh. Không thấy váng không chứng minh nước không có độc tố.
Sự xuất hiện trên thế giới và khó khăn trong giám sát
Độc tố vi khuẩn lam đã được ghi nhận là nguyên nhân gây ngộ độc ở động vật và con người tại hồ, ao và hồ đào ở nhiều khu vực trên thế giới. Sự hiện diện của chúng và các bệnh liên quan đã được báo cáo tại:
- Bắc Mỹ và Nam Mỹ
- Châu Phi
- Úc
- Châu Âu
- Scandinavia
- Trung Quốc
Mặc dù vấn đề này phổ biến rộng rãi, hiện vẫn khó có số liệu đáng tin cậy trên toàn cầu về số người bị ảnh hưởng. Đây là thách thức lớn đối với công tác giám sát sức khỏe cộng đồng một cách toàn diện.
Gợi ý kỹ thuật từ AquaChain
Kiểm tra màu nước bất thường hoặc váng bề mặt như dấu hiệu cảnh báo sớm, đặc biệt lúc thời tiết nóng. Quan sát không nhận diện được độc tố hoặc chứng minh an toàn; cần kế hoạch giám sát và ứng phó nguồn nước với kiểm tra vi khuẩn lam, độc tố phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Q: Vi khuẩn lam là gì?
A: Vi khuẩn lam, còn gọi là tảo lam, là vi khuẩn quang hợp có thể sinh độc tố, gây rủi ro cho sức khỏe con người và động vật.
Q: Độc tố vi khuẩn lam ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe con người?
A: Tác động phụ thuộc độc tố, liều và đường phơi nhiễm. Có thể gồm kích ứng da hoặc hô hấp, triệu chứng tiêu hóa, đau đầu, và với một số độc tố, mức phơi nhiễm, tổn thương gan. Khi nghi mắc bệnh cần đánh giá y tế.
Q: Con người chủ yếu phơi nhiễm các độc tố này bằng cách nào?
A: Con người có thể phơi nhiễm khi nuốt nước, tiếp xúc da hoặc hít giọt nước nhiễm bẩn. Tránh váng nhìn thấy, nhưng không dùng việc không có váng để chứng minh an toàn.
Để tìm hiểu thêm về nhóm bệnh lây truyền qua nước, bạn có thể tham khảo những bệnh khác như bệnh do Giardia.
Tài liệu tham khảo: CDC: triệu chứng nở hoa tảo có hại trong nước ngọt; EPA: quản lý độc tố vi khuẩn lam trong nước uống.