Trở về danh mục thuật ngữ

Thuật ngữ xử lý nước

Hiểu và xử lý ô nhiễm PFAS trong nước

Khám phá bản chất, tác động môi trường, nguy cơ sức khỏe và các phương pháp xử lý tiên tiến đối với các chất perfluoroalkyl và polyfluoroalkyl (PFAS) trong nước.

PFAS là gì?

Các chất perfluoroalkyl và polyfluoroalkyl (PFAS) là một nhóm rộng các chất tổng hợp có chứa flo. Định nghĩa OECD 2021 sử dụng tiêu chí có ít nhất một nguyên tử carbon methyl hoặc methylene được flo hóa hoàn toàn mà không gắn nguyên tử H/Cl/Br/I. Một số PFAS không phải polyme có 'đuôi' flo hóa và 'đầu' ưa nước, hoạt động như chất hoạt động bề mặt, nhưng cấu trúc đó không mô tả mọi PFAS, kể cả fluoropolyme. Liên kết carbon–flo (C-F) bền góp phần tạo tính bền vững của nhiều chất trong nhóm.

PFAS từng được dùng trong nhiều sản phẩm nhờ tính chống thấm nước/dầu, kháng hóa chất và hoạt tính bề mặt. Thành phần và thời gian sử dụng khác nhau giữa sản phẩm; dưới đây là ví dụ về ứng dụng trong quá khứ hoặc có thể có, không chứng minh mọi sản phẩm hiện nay đều chứa PFAS:

  • Bọt chữa cháy (bọt tạo màng nước, AFFF)
  • Sơn và lớp phủ
  • Chất chống bám bẩn cho vải và thảm
  • Vật liệu bao gói thực phẩm
  • Dụng cụ nấu ăn chống dính

Số chất được tính là PFAS phụ thuộc vào định nghĩa, danh mục và thời điểm; một tổng số không ghi ngày không phải ranh giới cố định hữu ích. Axit perfluorooctanoic (PFOA) và axit perfluorooctanesulfonic (PFOS) là các ví dụ lịch sử đã được nghiên cứu rộng, nhưng chỉ xét nghiệm hai chất này có thể bỏ sót PFAS liên quan khác.

Sự lan truyền và tính bền vững của PFAS trong môi trường

PFAS đi vào môi trường qua nhiều con đường, dẫn tới hiện diện rộng trên toàn cầu. Các con đường này gồm:

  • Xả thải công nghiệp: Phát thải không đúng quy định từ cơ sở sản xuất hóa chất.
  • Ô nhiễm tại địa điểm: Sử dụng bọt chữa cháy, chẳng hạn AFFF, tại căn cứ quân sự và khu công nghiệp.
  • Quản lý chất thải: Rửa trôi từ bãi chôn lấp chứa chất thải rắn và dòng chảy từ nước mưa, chất thải đô thị.
  • Quản lý đất và bùn: Đổ bùn hoặc đất ô nhiễm trong hoạt động nạo vét và đào đắp.
  • Xử lý nhiệt: Phát thải vào không khí từ đốt hoặc xử lý nhiệt sản phẩm chứa PFAS.

Nhiều PFAS, đặc biệt các axit perfluoroalkyl là sản phẩm cuối, khó phân hủy trong môi trường do cấu trúc và liên kết C-F bền, vì vậy được gọi là "hóa chất vĩnh cửu". Tiền chất có thể chuyển thành PFAS cuối bền vững; tính bền, vận chuyển và lưu giữ sinh học vẫn khác nhau giữa các chất. Xác định nguồn riêng của địa điểm và nồng độ đo thực tế thay vì suy ra ô nhiễm địa phương từ số nhà máy trong vùng không ghi thời điểm.

Thách thức của PFAS thế hệ mới

Trước những lo ngại ngày càng tăng, nhiều hợp chất PFAS chuỗi dài đã được loại bỏ dần và thay bằng chất chuỗi ngắn. Tuy nhiên, các PFAS chuỗi ngắn mới này cũng có những thách thức riêng:

  • Tính bền vững: Chúng vẫn tồn lưu trong môi trường.
  • Độ hòa tan cao hơn: Chúng thường tan trong nước tốt hơn, có thể phân bố nhanh và rộng hơn trong hệ nước.
  • Khả năng tích lũy sinh học: Tích lũy và đào thải khác nhau theo hợp chất và sinh vật. Lưu giữ thấp hơn trong một ngăn sinh học không chứng minh rủi ro tổng thể thấp hơn; PFAS chuỗi ngắn có tính di động vẫn cần đánh giá phơi nhiễm và xử lý theo từng chất.

Hóa chất GenX gồm axit dimer hexafluoropropylene oxide (HFPO-DA) và muối amoni của nó, được dùng trong sản xuất fluoropolyme để thay các chất hỗ trợ gia công liên quan đến PFOA. Sự hiện diện trong nước nguồn hoặc nước uống phải được xác định bằng lấy mẫu địa phương và phương pháp phân tích. Chỉ so sánh nồng độ với PFOA không thể xác định tốc độ vận chuyển, thời gian đã trôi qua kể từ phát thải hoặc mức an toàn tương đối.

Tác động tới sức khỏe con người

Con người có thể phơi nhiễm PFAS qua nhiều con đường:

  • Ăn uống: Nước uống và thực phẩm ô nhiễm.
  • Tiếp xúc: Một số môi trường nghề nghiệp hoặc sử dụng sản phẩm có thể có phơi nhiễm qua da; chỉ tiếp xúc với vật phẩm chứa PFAS không định lượng được liều hấp thu.
  • Hít thở: Hít không khí chứa các hạt có PFAS.

ATSDR cho biết gần như tất cả người dân Hoa Kỳ có PFAS đo được trong máu, dựa trên giám sát sinh học dân số; đây không phải khẳng định chung về mọi cá nhân hay trẻ sơ sinh. Bằng chứng liên hệ phơi nhiễm một số PFAS với tác động bất lợi, với mức chắc chắn và chỉ tiêu ảnh hưởng khác nhau theo chất và phơi nhiễm, gồm:

  • Suy giảm phát triển ở trẻ em
  • Can thiệp vào chức năng sinh sản, tuyến giáp và hệ miễn dịch
  • Tác động có khả năng gây ung thư

Lưu ý kỹ thuật AquaChain

Khi đánh giá ô nhiễm PFAS, luôn xem xét khả năng có cả PFAS chuỗi dài lẫn PFAS chuỗi ngắn mới xuất hiện. Hợp chất chuỗi ngắn có thể ứng xử khác trong quá trình xử lý, cần vật liệu chuyên biệt hoặc điều chỉnh vận hành do độ tan trong nước cao hơn và đặc điểm hấp phụ có thể khác so với chất chuỗi dài trước đây. Giám sát thường xuyên một phổ PFAS rộng là cần thiết để quản lý lâu dài hiệu quả.

Công nghệ loại bỏ PFAS

Loại bỏ PFAS hiệu quả khỏi nguồn nước cần giải pháp xử lý chuyên biệt. Một số công nghệ tiên tiến đã thể hiện hiệu quả xử lý ô nhiễm PFAS:

Công nghệNguyên lýĐiểm cần xem xét
Hấp phụ bằng than hoạt tínhMột số PFAS hấp phụ lên than hoạt tính.Hiệu suất phụ thuộc hợp chất, thời gian tiếp xúc, loại than và chất hữu cơ cạnh tranh; PFAS chuỗi ngắn có thể đột phá sớm hơn. Quản lý than đã dùng và xác minh mọi tuyến tái hoạt hóa/phá hủy.
Nhựa trao đổi ionMột số PFAS dạng anion được giữ lại bởi nhựa trao đổi anion thích hợp thông qua trao đổi và tương tác khác.Xác minh chất đích, cạnh tranh, rò lọt và vận hành nhựa thực tế. Vật liệu dùng một lần và hệ có thể tái sinh tạo dòng dư khác nhau; tái sinh không phải phá hủy.
Ozon hóa/oxy hóa nâng caoOzone thông thường và quá trình gốc hydroxyl như UV/H2O2 nhìn chung không hiệu quả trong phá hủy PFAS cuối như PFOA/PFOS.Tiền chất có thể chuyển thành axit cuối bền vững. Không coi AOP chung là phá hủy PFAS; mọi quy trình phá hủy chuyên biệt cần bằng chứng theo hợp chất về cân bằng khối lượng, khử flo, sản phẩm phụ và chất dư.
Thẩm thấu ngược (RO)Màng chọn lọc đặc tách nước khỏi nhiều PFAS dưới áp lực.Xác minh độ truyền của từng hợp chất, tính toàn vẹn màng, điều kiện vận hành và phân tích nước sản phẩm. Nước cô đặc và chất thải vệ sinh vẫn chứa PFAS, cần tuyến quản lý xác định.

Để tìm hiểu thêm về bảo đảm nước an toàn, xem hướng dẫn chuẩn bị nước uống.

Câu hỏi thường gặp

Q1: Vì sao PFAS được gọi là "hóa chất vĩnh cửu"? A1: Nhiều PFAS khó phân hủy trong môi trường do cấu trúc và liên kết carbon–flo (C-F) bền. Thuật ngữ tóm tắt tính tồn lưu; không hàm ý mọi PFAS có thời gian bán thải sinh học giống nhau hoặc loại trừ sự chuyển hóa của tiền chất.

Q2: PFAS chuỗi ngắn có an toàn hơn PFAS chuỗi dài không? A2: Dù thường được đưa vào làm chất thay thế, PFAS chuỗi ngắn cũng bền vững và có thể tan trong nước tốt hơn, phân bố rộng hơn trong môi trường. Nghiên cứu cho thấy chúng vẫn có thể gây lo ngại đáng kể về sức khỏe và môi trường, và khả năng tích lũy sinh học vẫn đang được nghiên cứu.

Q3: Phương pháp nào hiệu quả nhất để loại bỏ PFAS khỏi nước uống? A3: Phương pháp hiệu quả nhất phụ thuộc hợp chất PFAS hiện diện, hóa học nước và hiệu suất loại bỏ mong muốn. Hấp phụ than hoạt tính, nhựa trao đổi ion và thẩm thấu ngược thường được coi là rất hiệu quả để loại bỏ nhiều PFAS khỏi nước uống. Thường sử dụng kết hợp công nghệ.

Tài liệu tham khảo