Trở về danh mục thuật ngữ

Thuật ngữ xử lý nước

Thu hồi liti từ nước muối

Tìm hiểu các phương pháp chiết liti từ nhiều nguồn nước muối, từ bay hơi truyền thống đến công nghệ màng tiên tiến, đáp ứng nhu cầu và yêu cầu bền vững.

Giới thiệu thu hồi liti từ nước muối

Liti và các hợp chất được dùng trong thủy tinh, gốm, mỡ bôi trơn và pin. Báo cáo USGS Mineral Commodity Summaries 2026 nêu khoảng 37 triệu tấn dự trữ toàn cầu và 150 triệu tấn tài nguyên đã đo và chỉ định, biểu thị theo hàm lượng liti. Tài nguyên và dự trữ là hai nhóm khác nhau; tổng lượng này không chứng minh thu hồi từ nước biển có hiệu quả kinh tế.

Liti có trong khoáng vật đá cứng, nước muối lục địa và địa nhiệt, nước muối mỏ dầu cùng các dạng mỏ khác. Hàm lượng, khả năng tiếp cận và quy trình thu hồi khác nhau. Ứng dụng chuyên biệt như gốm làm giàu Li-6 để sản xuất triti cần xử lý đồng vị riêng; giá của chúng không phải cơ sở định giá liti trong nước muối thông thường.

Nhu cầu tăng và diễn biến thị trường

Sản xuất pin, xe điện và lưu trữ năng lượng là động lực quan trọng của sử dụng liti. Dự báo nhu cầu phụ thuộc vào ngày dự báo, mức áp dụng công nghệ và cơ sở báo cáo; công nghệ liti–lưu huỳnh và liti–không khí mới không nên được xem là nhu cầu đại chúng đã hình thành.

Bối cảnh sản xuất và nhu cầu liti:

  • USGS ước tính sản lượng khai thác toàn cầu là 290,000 tấn trong 2025, không gồm Hoa Kỳ. Đây là hàm lượng liti, không phải lượng tương đương liti cacbonat (LCE), cũng không phải dự báo nhu cầu.
  • Pin là ứng dụng lớn của liti; so sánh cung cầu phải dùng cùng cơ sở hợp chất hoặc hàm lượng liti.

Ngoài thiết bị điện tử di động và phương tiện, pin liti hỗ trợ lưu trữ quy mô lưới và tích hợp điện gió, mặt trời cùng các nguồn tái tạo gián đoạn. Chúng có thể tích điện khi nhu cầu thấp và cấp điện sau đó, trong giới hạn công suất, dung lượng sử dụng và trạng thái nạp; việc cấp điện liên tục không tự động được bảo đảm.

Phân nhóm tài nguyên liti:

  • Nước muối lục địa và hồ muối: Mỏ nước muối quan trọng có ở Argentina, Chile, Bolivia và các nước khác; khả năng thu hồi thực tế phụ thuộc vào hóa học, thủy văn, giấy phép và kinh tế dự án.
  • Tài nguyên khoáng sản: Mỏ đá cứng và các loại khoáng khác có ở Australia, Trung Quốc cùng nhiều nước, với hàm lượng và yêu cầu chiết tách khác nhau.
  • Tài nguyên và dự trữ: Dùng định nghĩa và cơ sở báo cáo theo ngày của từng ước tính. Tổng tài nguyên không thể thay cho dự trữ có thể khai thác kinh tế.

Giá hợp chất liti thay đổi lớn theo hợp chất, độ tinh khiết, thị trường, điều khoản hợp đồng và ngày. Đánh giá dự án cần báo giá có ngày cho sản phẩm thực tế như Li₂CO₃, thay vì xem giá giao ngay cũ hoặc phần trăm tăng giá là giá thị trường hiện tại.

Ý nghĩa chiến lược của chiết liti từ nước muối

Đa dạng hóa nguồn cung liti thúc đẩy quan tâm đến nước muối cô đặc và nước địa nhiệt, đồng thời thu hồi từ nước biển cũng được nghiên cứu. Điều này không chứng minh mọi quặng giàu đã cạn hoặc mọi nguồn nước muối đều khả thi thương mại. Các yếu tố cần xét gồm:

  • Nguồn rộng: Nguồn nước muối có ở nhiều nơi trên thế giới.
  • Hiệu quả chi phí: Chi phí chiết phụ thuộc vào hàm lượng, ion cạnh tranh, tỉ lệ thu hồi, hóa chất, năng lượng, nước và chất lượng sản phẩm; chưa có cơ sở cho lợi thế chi phí phổ quát 30-50% so với quặng khai thác.
  • Lợi ích môi trường: Thu hồi có thể giảm một số gánh nặng thải bỏ, nhưng lợi ích ròng phải tính năng lượng, nước, hóa chất, chất tồn dư và giấy phép. Sản phẩm bán được và doanh thu dương không được bảo đảm.

Các yếu tố chính khi thu hồi liti từ nước muối

Khả năng kinh tế phụ thuộc vào một số yếu tố:

  • Độ phù hợp của ao và diện tích được phép: Đặc biệt với phương pháp bay hơi bằng mặt trời.
  • Nồng độ liti: Nồng độ cao hơn giúp chiết tách đơn giản hơn.
  • Tỉ lệ kim loại kiềm và kiềm thổ so với liti: Ảnh hưởng mức phức tạp của phân tách.
  • Hóa học pha: Quyết định độ khó của tinh sạch.

Nguồn nước muối chứa liti có thể chia thành:

  • Nước muối bay hơi
  • Nước muối địa nhiệt
  • Nước muối mỏ dầu

Chiết liti truyền thống bằng ao bay hơi

Phương pháp truyền thống chủ yếu dùng bay hơi nhờ mặt trời trong ao nông lớn, ngoài trời để tăng nồng độ liti.

Khái quát quy trình:

  1. Nước muối thô được cô đặc trong ao đến mức phù hợp, chẳng hạn khoảng 6,000 ppm Li.
  2. Có thể bay hơi qua nhiều bước để thu các muối khác như natri, magiê, kali.
  3. Nước muối cuối giàu liti, thường là liti clorua, được chuyển đến nhà máy xử lý hóa học tiếp để sản xuất liti cacbonat cấp thương mại hoặc hợp chất liti khác.

Hạn chế của bay hơi truyền thống:

  • Tốn thời gian: Thời gian tới 24 tháng là tình huống bay hơi minh họa, không phải thời gian lưu chung; khí hậu, diện tích ao và hóa học nước muối quyết định thời gian thực tế.
  • Phụ thuộc thời tiết: Hiệu quả thay đổi nhiều theo khí hậu khu vực.
  • Mất nước: Bay hơi lượng nước lớn có thể gây khan hiếm nước quanh khu vực, như đã ghi nhận ở những nơi như Chile.
  • Đồng kết tủa: Mg²⁺ và Li⁺ có điện tích và tính chất hóa học khác nhau, nhưng nước cấp giàu magiê làm phức tạp phân tách chọn lọc và có thể gây nhiễm sản phẩm hoặc đồng kết tủa trong điều kiện nhất định.
  • Liti còn lại: Tình huống 50% liti ban đầu còn trong nước muối tồn dư giàu Mg²⁺ minh họa khả năng tổn thất, không phải tỉ lệ thu hồi chung. Xác định tổn thất từ cân bằng khối lượng thực tế.

Phương pháp tiên tiến chiết liti từ nước muối

Do hạn chế của bay hơi truyền thống, các công nghệ tiên tiến và chọn lọc hơn đang được phát triển và thương mại hóa.

Đồng kết tủa

Dù nhiều tác chất, như kali, sắt sulfat, nhôm hiđroxit, đã được dùng để đồng kết tủa liti từ nước biển, phương pháp chưa phổ biến do nồng độ cao và tính chất hóa học tương tự của các kim loại kiềm, kiềm thổ khác gây khó khăn.

Trao đổi ion và hấp phụ

Vật liệu trao đổi ion chọn lọc liti là phương án thay thế có triển vọng.

  • Loại vật liệu: Chất hấp phụ vô cơ như oxit liti mangan, oxit liti titan dạng spinel và hiđroxit kép phân lớp liti nhôm clorua.
  • Ưu điểm: Dung lượng giữ chọn lọc liti cao.
  • Thách thức: Cần thời gian tiếp xúc dài, vật liệu có thể đắt, thu hồi tốn năng lượng và vật liệu có thể suy giảm khi giải hấp bằng axit.

Chiết lỏng–lỏng

Phương pháp dùng chất lỏng không trộn lẫn để chiết chọn lọc liti. Dù được xem là quy trình tiềm năng, chiết trực tiếp từ nước biển còn hạn chế; nghiên cứu vẫn tiếp tục cho phân tách, tinh sạch và chiết từ nước muối đậm đặc hơn.

Quy trình màng

Màng có thể thực hiện các nhiệm vụ phân tách và cô đặc trong sơ đồ thu hồi liti. Năng lượng, khả năng vận hành và tính liên tục phụ thuộc vào toàn bộ quy trình và nước muối thực tế, thay vì chỉ dùng vật liệu có cấu trúc nano.

  • Nền tảng màng đã có: Lọc nano (NF) và điện thẩm tách (ED) là nền tảng đã được sử dụng, nhưng hiệu quả chọn lọc liti, độ trưởng thành thương mại và chi phí phụ thuộc vào màng, quy trình và nước cấp cụ thể.
  • Hệ thống kết hợp mới: Nghiên cứu và phát triển gồm màng in dấu ion (IIM), màng sàng ion liti (LISM), kết tinh chưng cất màng (MDC) và khử ion điện dung có màng (MCDI). Tính chọn lọc trong phòng thí nghiệm không chứng minh ưu thế chung hoặc hiệu quả thương mại bền lâu.

Quy trình sản xuất liti từ nước muối thường gồm:

  1. Tiền xử lý: Loại ion hóa trị hai như Mg²⁺, Ca²⁺ bằng kết tủa.
  2. Cô đặc và phân tách: Chọn quy trình phù hợp với Li⁺, Na⁺, K⁺ cùng hóa học ion hóa trị hai. NF thông thường không có tính chọn lọc phổ quát giữa mọi ion hóa trị một; xác nhận thu hồi liti và phân tách ion cạnh tranh.
  3. Tinh sạch: Loại tạp chất như bo.
  4. Tạo sản phẩm: Sản xuất hợp chất liti tinh khiết như liti cacbonat hoặc liti hiđroxit.

Triển vọng thu hồi liti từ nước muối cô đặc RO nước biển

Nồng độ liti thấp là trở ngại lớn của thu hồi từ nước biển. Nước muối cô đặc từ thẩm thấu ngược (RO) nước biển có thể chứa liti cao hơn nước cấp, nhưng vẫn loãng so với nhiều nguồn nước muối tài nguyên. Hiệu suất cao và kinh tế thuận lợi cần bằng chứng cho nước cấp thực tế và toàn bộ quy trình thu hồi.

Cơ hội biến chất thải thành giá trị:

  • Thể tích nước muối giả định: Để minh họa cân bằng khối lượng, giả định 141 triệu mét khối (37.25 tỉ gallon Mỹ) mỗi ngày. Đây không được trình bày là tổng nước muối cô đặc RO nước biển toàn cầu hiện tại.
  • Liti chứa trong dòng nước: Với giả định liti 0.3 mg/L, dòng minh họa chứa khoảng 42 tấn (92,594 pound) mỗi ngày. Đổi sang ppm theo khối lượng cần khối lượng riêng dung dịch; đây là liti chứa trong nước, không phải sản phẩm đã chứng minh thu hồi được.
  • Giá trị gộp giả định: Giá trị hàm lượng liti giả định USD 34/kg cho khoảng USD 1.5 triệu mỗi ngày trước tổn thất và chi phí. Đây không phải báo giá hiện tại, giá hợp chất liti bán được hoặc dự báo doanh thu.

Những ví dụ này cho thấy cần kiểm tra nồng độ, lưu lượng và cơ sở báo cáo trước khi ước tính giá trị. Thu hồi liti, coban, urani hoặc khoáng khác từ nước muối RO cần phân tích nước thực tế, phân tách chọn lọc, xác nhận độ tinh khiết sản phẩm và đánh giá đầy đủ năng lượng, hóa chất, chất tồn dư và giấy phép. Sản xuất nước ngọt có thể tích hợp thu hồi khoáng khi toàn bộ dự án khả thi.

Gợi ý kỹ thuật AquaChain

Khi đánh giá thu hồi liti bằng màng, phân tích đóng cặn và bám bẩn trong nước muối đã tiền xử lý thực tế. Kiểm tra độ bão hòa, tính tương thích màng và chất hấp phụ, thông lượng và yêu cầu vệ sinh. Chất chống cáu cặn hoặc tinh sạch thêm có thể phù hợp, nhưng định lượng hóa chất không thích hợp phổ quát cho mọi màng hay vật liệu hấp phụ chọn lọc phía sau.


Câu hỏi thường gặp

Q1: Vì sao thu hồi liti từ nước muối ngày càng quan trọng? A1: Ứng dụng pin và lưu trữ khiến đa dạng nguồn cung liti quan trọng. Nước muối phù hợp có thể bổ sung nguồn đá cứng, nhưng lợi thế chi phí và môi trường phụ thuộc vào dự án, không tự động đúng với nước biển cô đặc.

Q2: Chiết liti bằng ao bay hơi truyền thống có những thách thức nào? A2: Bay hơi có thể chậm, với tới 24 tháng là tình huống minh họa, và phụ thuộc vào thời tiết, cân bằng nước và hóa học nước muối. Phải đánh giá mất nước, đồng kết tủa và liti còn trong dòng tồn dư.

Q3: Công nghệ màng như lọc nano (NF) và điện thẩm tách (ED) cải thiện thu hồi liti thế nào? A3: NF và ED có thể thực hiện nhiệm vụ phân tách và cô đặc cụ thể. Tính chọn lọc liti, tỉ lệ thu hồi, năng lượng và chi phí phải được chứng minh với màng và nước muối cụ thể; so sánh toàn bộ sơ đồ ở cùng chất lượng sản phẩm.

Để tìm hiểu thêm về xử lý nước muối, xem hướng dẫn Các quy trình xử lý nước muối ZLD và MLD.

Tài liệu tham khảo: Thống kê liti của USGS, 2026, Dự án nghiên cứu chiết liti chọn lọc của DOE.