Trở về danh mục thuật ngữ

Thuật ngữ xử lý nước

Viêm gan lây qua nước: tìm hiểu và phòng ngừa

Tìm hiểu viêm gan A và E, các nhiễm virus lây qua nước gây viêm gan. Bài viết trình bày đường lây, triệu chứng, tình hình toàn cầu và các biện pháp xử lý nước, vệ sinh cần thiết để phòng ngừa.

Hiểu về viêm gan lây qua nước

Viêm gan là tình trạng gan bị viêm. Viêm gan A có thể lây qua thức ăn hoặc nước nhiễm phân và tiếp xúc gần với người đang nhiễm. Viêm gan E có đường lây qua nước và, với một số kiểu gen, qua sản phẩm động vật chưa nấu chín; không được giả định các đường lây giống hoàn toàn với viêm gan A. Nước an toàn, vệ sinh môi trường và vệ sinh thực phẩm là những biện pháp kiểm soát quan trọng.

Biểu hiện lâm sàng

Viêm gan lây qua nước thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng như:

  • Sốt
  • Mệt mỏi toàn thân
  • Chán ăn
  • Buồn nôn
  • Khó chịu ở bụng

Có thể xuất hiện vàng da, nhưng không xảy ra trong mọi ca nhiễm và thời điểm khác nhau. Hồi phục có thể mất nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Viêm gan E có thể đặc biệt nghiêm trọng trong thai kỳ và hiếm khi trở thành mạn tính ở người suy giảm miễn dịch. Triệu chứng không phân biệt được các virus; nghi ngờ viêm gan cần được đánh giá lâm sàng và xét nghiệm phù hợp.

Tình hình toàn cầu và yếu tố nguy cơ

Cả hai virus đều có mặt trên toàn thế giới. Nước không an toàn, vệ sinh kém và tiếp xúc gần theo đường phân–miệng làm tăng nguy cơ viêm gan A. Các đợt bùng phát viêm gan E qua nước đặc biệt liên quan đến kiểu gen 1 và 2, còn kiểu gen 3 và 4 có thể lây qua sản phẩm động vật chưa nấu chín. Đánh giá nguy cơ phải dựa vào giám sát địa phương và tiếp xúc thực tế, thay vì khuôn mẫu chung về vùng địa lý.

Chiến lược phòng ngừa và kiểm soát

Biện pháp bảo vệ đầu tiên là ngăn virus lây qua nước và thực phẩm nhiễm bẩn.

Quản lý chất lượng nước

  • Bảo vệ nguồn nước: Bảo vệ nguồn khỏi ô nhiễm phân là hàng rào đầu tiên. Công việc này bao gồm quản lý dòng chảy nông nghiệp, cải thiện quản lý nước thải và ngăn đổ chất thải trái phép.
  • Khử trùng hiệu quả: Dùng phương pháp khử trùng có hiệu suất bất hoạt virus được xác nhận ở liều thực tế, thời gian tiếp xúc hữu hiệu hoặc liều UV thực nhận và điều kiện nước. Duy trì dư lượng cần thiết và tính toàn vẹn của mạng phân phối, nhưng không xem riêng dư lượng là bằng chứng không có virus viêm gan.
  • Lọc: Hệ màng phù hợp có thể loại virus, nhưng hiệu suất phụ thuộc vào màng, virus mục tiêu, tính toàn vẹn và kiểm soát đường đi tắt. Chỉ nhãn UF hoặc NF danh nghĩa không xác lập khả năng loại virus. Tìm hiểu thêm về phương án lọc tại đây.
  • Đun sôi nước: Khi chưa rõ độ an toàn vi sinh, CDC khuyến nghị đun sôi mạnh trong 1 phút, hoặc 3 phút ở độ cao trên 6,500 feet, sau đó làm nguội và bảo quản an toàn. Đun sôi không loại được ô nhiễm hóa học.

Vệ sinh môi trường và cá nhân

  • Cải thiện hạ tầng vệ sinh: Đầu tư và duy trì công trình xử lý nước thải, hệ thống thoát nước phù hợp là nền tảng ngăn bệnh lây qua nước.
  • Vệ sinh tay: Khuyến khích và thực hiện rửa tay kỹ bằng xà phòng, nước sạch, nhất là sau khi đi vệ sinh và trước khi xử lý thực phẩm; đây là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả.
  • An toàn thực phẩm: Nấu đủ chín và bảo quản an toàn. Tránh ăn sống hoặc chưa chín động vật có vỏ có thể tích tụ virus từ nước; thịt lợn, thú săn và các sản phẩm động vật liên quan chưa nấu chín cũng có thể truyền một số kiểu gen viêm gan E.

Gợi ý kỹ thuật của AquaChain

Để đánh giá nguy cơ virus viêm gan, kết hợp xử lý đã được thẩm định và giám sát vận hành với giám sát y tế công cộng phù hợp hoặc đánh giá nguy cơ vi sinh. E. coli chỉ thị ô nhiễm phân, còn tổng coliform không chỉ có nguồn gốc từ phân. Riêng xét nghiệm chỉ thị âm tính không chứng minh virus vắng mặt hoặc đã bất hoạt; xét nghiệm virus mục tiêu cần kế hoạch lấy mẫu và diễn giải rõ ràng.


Câu hỏi thường gặp

Q1: Khử trùng chlorine thông thường có thể diệt virus viêm gan A và E trong nước hiệu quả không?

A1: Chlorine phải đáp ứng yêu cầu xử lý đã được thẩm định cho virus cụ thể trong điều kiện pH, nhiệt độ, độ đục và tiếp xúc hữu hiệu thực tế. Không được giả định hiệu suất giống nhau đối với viêm gan A và E hoặc chỉ dùng dư lượng chlorine làm bằng chứng. Cần mục tiêu xử lý và kế hoạch xác minh xác định.

Q2: Viêm gan A và E khác nhau chủ yếu thế nào về lây qua nước?

A2: Viêm gan A thường lây qua thực phẩm, nước hoặc tiếp xúc gần theo đường phân–miệng. Kiểu gen viêm gan E 1 và 2 liên quan đến bùng phát qua nước; kiểu gen 3 và 4 có thể lây từ động vật và qua thực phẩm. Tầm quan trọng của mỗi đường lây phụ thuộc vào dịch tễ địa phương.

Q3: Có vaccine cho viêm gan lây qua nước không?

A3: Có vaccine viêm gan A an toàn và hiệu quả; đối tượng và khuyến nghị phụ thuộc vào chương trình tiêm chủng địa phương. Vaccine viêm gan E được cấp phép tại Trung Quốc và các nước khác, đã được dùng trong ứng phó bùng phát, nhưng nguồn cung và điều kiện sử dụng vẫn khác nhau theo địa điểm. Tiêm chủng không thay thế nước an toàn và vệ sinh môi trường.

Tài liệu tham khảo