Ăn mòn do carbon dioxide trong hệ thống nước
Ăn mòn do carbon dioxide (CO₂) là dạng ăn mòn đáng chú ý trong nhiều hệ thống nước công nghiệp, đặc biệt ở đường hồi nước ngưng của nồi hơi và ít gặp hơn trong mạng lưới phân phối nước. Tác động ăn mòn chủ yếu bắt nguồn từ CO₂ hòa tan trong nước rồi tạo axit carbonic.
Hóa học của ăn mòn do carbon dioxide
Trong dung dịch nước, carbon dioxide tồn tại ở trạng thái cân bằng với axit carbonic, sau đó axit phân ly tạo ion hydro và bicarbonate. Quá trình này làm giảm pH của nước, tạo môi trường axit thuận lợi cho ăn mòn.
Các phản ứng hóa học chính là:
H₂O + CO₂ ⇌ H₂CO₃ H₂CO₃ ⇌ H⁺ + HCO₃⁻
pH thấp hình thành từ quá trình này làm tăng đáng kể tác động ăn mòn của các khí hòa tan khác như oxy, bằng cách tăng tốc độ phản ứng điện hóa trên bề mặt kim loại.
Tác động đến hệ thống nồi hơi và nước ngưng
Khử khí nước cấp nồi hơi thường loại bỏ carbon dioxide hòa tan, nhưng khí vẫn có thể xuất hiện trong hệ thống nước ngưng. Nguyên nhân thường là phân hủy nhiệt độ kiềm carbonate và bicarbonate trong nước cấp ở điều kiện nhiệt độ cao của nồi hơi.
Các phản ứng phân hủy giải phóng CO₂ vào hơi nước. Khi hơi nguội, khí hòa tan trong nước ngưng, tạo axit carbonic và gây ăn mòn đường hồi nước ngưng. Dạng ăn mòn này biểu hiện qua thành ống mỏng đi trên diện rộng, tạo rãnh và rỗ.
Định lượng carbon dioxide phát sinh
Cần ước tính riêng lượng CO₂ có thể phát sinh từ bicarbonate và carbonate, sử dụng giả định phân hủy phù hợp. Chuyển tải lượng đó thành nồng độ trong hơi hoặc nước ngưng còn cần lưu lượng nước cấp và hơi, điều kiện nồi hơi, mức loại khí và sự phân bố trong nước ngưng. Chỉ độ kiềm tổng không đủ để xác định nồng độ CO₂ trong hơi.
Trước khi lựa chọn biện pháp xử lý, cần xác nhận pH và tải lượng CO₂ của nước ngưng bằng lấy mẫu phù hợp và cân bằng khối lượng rõ ràng.
Các biện pháp giảm ăn mòn do carbon dioxide
Quản lý hiệu quả ăn mòn do carbon dioxide cần nhiều biện pháp tập trung vào cả phòng ngừa và kiểm soát:
- Khử khí nước cấp: Thiết bị khử khí cơ học như thiết bị gia nhiệt khử khí và thiết bị tiếp xúc màng đóng vai trò quan trọng trong loại CO₂, oxy hòa tan khỏi nước cấp trước khi vào nồi hơi, giảm tải lượng CO₂ ban đầu.
- Kiểm soát độ kiềm: Quản lý độ kiềm nước cấp giúp giảm khả năng sinh CO₂ từ phân hủy carbonate và bicarbonate.
- Xử lý nước ngưng:
- Amin trung hòa: Những hóa chất bay hơi này được bổ sung vào nước nồi hơi, bay hơi theo hơi nước rồi ngưng tụ cùng hơi trong hệ thống nước ngưng. Chúng trung hòa axit carbonic và nâng pH nước ngưng.
- Amin tạo màng: Những hóa chất này tạo màng bảo vệ không thấm ướt trên bề mặt kim loại của hệ thống nước ngưng, tạo hàng rào chống tác nhân ăn mòn như axit carbonic và oxy.
Gợi ý kỹ thuật AquaChain
Thường xuyên theo dõi pH và độ dẫn điện của nước ngưng hồi lưu. pH nước ngưng giảm đột ngột hoặc kéo dài, đặc biệt kèm độ dẫn điện tăng, có thể là dấu hiệu rõ của hàm lượng carbon dioxide tăng. Khi đó cần rà soát độ kiềm nước cấp, hiệu suất thiết bị khử khí và liều lượng hóa chất xử lý nước ngưng để ngăn ăn mòn tăng nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Q1: Nguồn carbon dioxide chính trong hệ thống nước ngưng nồi hơi là gì? A1: Nguồn chính là phân hủy nhiệt độ kiềm bicarbonate và carbonate có trong nước cấp ở điều kiện nhiệt độ cao của nồi hơi, giải phóng CO₂ vào hơi nước.
Q2: Ăn mòn do carbon dioxide khác ăn mòn do oxy như thế nào? A2: Ăn mòn do carbon dioxide chủ yếu do tạo axit carbonic, làm giảm pH và khiến thành ống mỏng đi trên diện rộng hoặc tạo rãnh. Ăn mòn do oxy thường tạo rỗ cục bộ. Tuy nhiên, pH thấp do CO₂ có thể thúc đẩy ăn mòn do oxy.
Q3: Các phương pháp chính để ngăn ăn mòn do carbon dioxide trong hệ thống nồi hơi là gì? A3: Các biện pháp chính gồm khử khí nước cấp hiệu quả để loại CO₂ hòa tan, quản lý độ kiềm nước cấp và xử lý hóa học nước ngưng bằng amin trung hòa hoặc amin tạo màng để nâng pH, tạo lớp bảo vệ.
Để tìm hiểu thêm về các quy trình xử lý nước liên quan, xem lọc.