Nồi hơi là thiết bị quan trọng tạo hơi hoặc lưu chất nóng, được tuần hoàn cho nhiều ứng dụng gia nhiệt và công nghệ. Hệ chủ yếu gồm buồng đốt cung cấp nhiệt và thân nồi hơi nơi nước chuyển thành hơi.
Chu trình nước vận hành liên tục. Nước cấp, gồm nước ngưng thu hồi và nước bổ sung mới đã làm sạch, vào nồi hơi. Thành phần nước cấp phụ thuộc lớn vào chất lượng nước bổ sung và tỷ lệ nước ngưng hồi. Khi tạo hơi, tạp chất cô đặc trong nước lỏng còn lại. Để tránh tích tụ, định kỳ thải một phần nước cô đặc bằng xả đáy. Tuy cần cho chất lượng nước, tỷ lệ xả bị giới hạn bởi chi phí vận hành và đầu tư ban đầu, nên cần giảm thích hợp. Giảm xả vẫn phải đáp ứng giới hạn an toàn nước nồi hơi và độ tinh khiết hơi.
Xử lý đúng nước cấp rất quan trọng cho hiệu suất và tuổi thọ cả hệ. Xử lý thiếu làm chất rắn hòa tan cô đặc và tạo cặn cáu bên trong, giảm mạnh truyền nhiệt và hiệu năng. Khí hòa tan như oxy, cacbon dioxit phản ứng với kim loại và gây ăn mòn nghiêm trọng. Phải kiểm soát hoặc loại các tạp chất này bằng kết hợp xử lý ngoài và trong nồi hơi.
Tạp chất nước cấp thường gặp và xử lý
Bảng sau nêu tạp chất phổ biến, tác động lên hệ và phương pháp xử lý khuyến nghị.
| Tạp chất | Tác động lên hệ nồi hơi | Xử lý và kiểm soát |
|---|---|---|
| Độ cứng canxi và magiê | Cáu giảm truyền nhiệt, có thể làm quá nhiệt ống. | Làm mềm hoặc khử khoáng phù hợp; chương trình xử lý trong riêng cho nồi hơi. |
| Chất rắn lơ lửng và keo | Bùn, cặn và cuốn theo cơ học. | Làm trong, lọc phù hợp nguyên nước. |
| Oxy hòa tan | Ăn mòn cục bộ và rỗ trong tuyến dễ bị tác động. | Khử khí cơ học và chương trình kiểm soát oxy quy định cho chu trình. |
| Cacbon dioxit và kiềm | Cacbon dioxit có thể axit hóa nước ngưng; kiềm quá mức gây bọt hoặc tổn hại xút. | Khử kiềm/khử khoáng phù hợp và kiểm soát pH nước ngưng đã phê duyệt. |
| Silica | Cặn trong nồi hơi và cuốn theo bay hơi vào tua bin tùy áp suất. | Xử lý loại silica đã xác nhận và giới hạn nước nồi hơi/hơi theo áp suất. |
| Sản phẩm ăn mòn sắt và đồng | Cặn và nguy cơ ăn mòn dưới cặn. | Kiểm soát ăn mòn thượng nguồn và nhiễm bẩn nước ngưng; lọc/tinh xử lý phù hợp. |
| Dầu và hữu cơ | Bọt, cặn và có thể sản phẩm phân hủy axit. | Tìm nguồn, cách ly nước ngưng ô nhiễm và dùng xử lý loại bỏ phù hợp. |
| Natri, clorua và muối hòa tan khác | Tăng độ dẫn/TDS, cuốn theo và có thể nhiễm bẩn gây ăn mòn. | Xử lý màng/trao đổi ion thích hợp, xả đáy có kiểm soát; khử khí không loại muối. |
Nước cấp: duy trì hiệu năng và tuổi thọ nồi hơi
Nồi hơi tạo hơi hoặc làm nóng lưu chất cho công nghệ hay gia nhiệt. Nó gồm buồng đốt cấp nhiệt và thân nồi hơi nơi nhiệt chuyển nước thành hơi. Hơi hoặc lưu chất nóng được đưa ra dùng rồi thường trở lại dạng nước ngưng.
Chu trình nước nồi hơi là hệ động, nhận nước cấp gồm nước ngưng thu hồi và nước bổ sung mới đã làm sạch. Chất lượng nước bổ sung, thường từ nước tự nhiên có hoặc chưa tiền xử lý, ảnh hưởng đáng kể thành phần nước cấp.
Khi hơi tạo ra và rời nồi hơi, chất bay hơi và giọt bị cuốn cơ học có thể vào hơi. Tạp chất không bay hơi chủ yếu còn trong nước nồi hơi và cô đặc, trừ phần tạo cặn hoặc cuốn theo. Xả đáy thải một phần nước này. Tốc độ xả phải giữ giới hạn nước nồi hơi và độ tinh khiết hơi, đồng thời quản lý chi phí nhiệt, nước, hóa chất và vận hành.
Vì sao xử lý nước cấp quan trọng
Xử lý đúng là nền tảng cho vận hành hiệu quả và kéo dài tuổi thọ mọi hệ nồi hơi. Nếu xử lý không hiệu quả:
- Tạo cặn: Chất rắn hòa tan cô đặc, kết tủa thành cáu và bùn trên bề mặt truyền nhiệt. Truyền nhiệt kém, hiệu suất giảm và có thể quá nhiệt cục bộ, hỏng ống.
- Ăn mòn: Khí hòa tan như oxy (O₂), cacbon dioxit (CO₂) phản ứng với kim loại, gây rỗ và ăn mòn chung. Vật liệu yếu đi, thiết bị hỏng sớm và dừng máy tốn kém.
- Cuốn theo và bọt: Nồng độ cao một số tạp chất gây bọt, làm giọt nước theo hơi. Chất lượng hơi giảm, có thể hỏng thiết bị sau như tua bin và vận hành kém hiệu quả.
Kiểm soát hoặc loại tạp chất bằng kết hợp xử lý ngoài trước nồi hơi và xử lý trong nồi hơi.
Giám sát và kiểm soát dọc chu trình nước
Bảng sau nối vị trí lấy mẫu với kiểm tra và phản ứng vận hành. Mục tiêu phải phù hợp thiết kế, áp suất, luyện kim và mục đích dùng hơi.
| Vị trí kiểm soát | Kiểm tra chính | Phản ứng vận hành |
|---|---|---|
| Nước bổ sung và tiền xử lý | Độ cứng, độ dẫn điện và hiệu năng xử lý. | Phát hiện nhựa hết khả năng hoặc màng lọt tạp chất trước khi nước vào chu trình. |
| Nước ngưng hồi | Độ dẫn điện, nhiễm dầu/hữu cơ và sản phẩm ăn mòn. | Điều tra xu hướng bất thường, chuyển dòng nước ngưng không phù hợp theo quy trình. |
| Nước cấp sau khử khí | Oxy hòa tan, pH và kim loại tại điểm mẫu quy định. | Kiểm tra thiết bị khử khí, lọt khí và chương trình kiểm soát hóa học đã duyệt. |
| Nước nồi hơi và hơi | Độ dẫn điện, kiềm, silica và độ tinh khiết hơi theo nồi hơi. | Điều chỉnh xả và xử lý trong giới hạn nhà sản xuất/nhà máy; lấy mẫu làm nguội an toàn. |